Kracht verliest u drie keer sneller dan spieren
Een knijptest van nog geen minuut voorspelt sterfte beter dan uw bloeddruk. Niet omdat uw hand zo belangrijk is, maar omdat kracht iets meet wat een weegschaal en zelfs een scan niet zien: hoe goed uw zenuwstelsel uw spieren nog aanstuurt.
“Wie spieren kweekt, wordt sterk.” Zo denken we er meestal over: kracht als een kwestie van volume.
De cijfers zeggen iets anders.
Wat de hand verraadt
In 2015 publiceerde The Lancet de PURE-studie: bijna 140.000 volwassenen in 17 landen, vier jaar gevolgd. Elke 5 kilogram minder knijpkracht ging samen met 16% meer sterfte. De knijptest voorspelde sterfte beter dan de systolische bloeddruk.
Het interessantste detail haalde de krantenkoppen niet. Knijpkracht voorspelde vooral wie aan een hartziekte overlijdt, en veel minder wie er een krijgt.
Kracht zegt dus weinig over de kans dat u ziek wordt. Ze zegt iets over wat u in reserve heeft wanneer het gebeurt.
De rekensom die niet klopt
Als kracht gewoon spiermassa was, zouden beide samen dalen. Dat doen ze niet.
In de Amerikaanse Health ABC-studie werden 1.880 zeventigers drie jaar gevolgd. Hun beenkracht daalde ongeveer drie keer sneller dan hun spiermassa. Wie spiermassa behield of zelfs bijwon, verloor toch kracht. En in hetzelfde cohort hing sterfte samen met kracht, nauwelijks met spiermassa.
Er verdwijnt dus iets wat geen spier is.
Kracht is een signaal
Een spier doet niets uit zichzelf. Ze trekt samen wanneer een motorische zenuwcel in het ruggenmerg dat beveelt. Hoe hard, hangt af van drie dingen: hoeveel van die zenuwcellen tegelijk vuren, hoe snel ze vuren, en hoe goed de spiervezel dat signaal omzet in kracht.
Met de leeftijd gaat een deel van die motorische zenuwcellen verloren. De vezels die ze bedienden vallen stil of worden overgenomen door een naburige zenuwcel: minder fijn afgesteld, trager. De snelle vezels, die u nodig heeft om een misstap op te vangen, lijden het meest.
Zo bekeken is de knijptest geen spiertest. Het is een test van het hele traject: van hersenschors over ruggenmerg en zenuw tot spiervezel.
De spier is er nog. De aansturing niet.
Dat verklaart misschien ook waarom een zwakke hand samengaat met een kwetsbaarder brein. In de UK Biobank, bij ruim 190.000 volwassenen, hing lagere knijpkracht samen met zwakkere geheugentests, meer wittestofletsels op MRI en meer dementie, het duidelijkst voor vasculaire dementie.
Erfelijke aanleg voor alzheimer hing niet samen met knijpkracht, wat een omgekeerd verband minder waarschijnlijk maakt. Het blijft een associatie, geen bewijs van oorzaak.
Negentig jaar, acht weken
Het sterkste argument komt uit een woonzorgcentrum in Boston. In 1990 liet Maria Fiatarone tien fragiele bewoners van rond de negentig acht weken zwaar trainen. Bij de negen die het programma afmaakten, steeg de beenkracht gemiddeld met 174%. Hun spieromvang steeg met 9%.
Het grootste deel van die winst zat dus niet in de spier, maar in de aansturing ervan. Een zenuwstelsel van negentig kan dat nog leren.
En de menopauze?
Hier hoort eerlijkheid bij. In dierproeven is oestradiol nodig om de stamcellen van de spier, de satellietcellen, in stand te houden. Eerste spierbiopten bij vrouwen rond de menopauze wijzen in dezelfde richting. Dat is een mooi mechanisme.
Maar een mechanisme is nog geen behandeling. Een meta-analyse van twaalf gerandomiseerde studies vond geen betekenisvol effect van hormoontherapie op spiermassa. Voor kracht spreken de analyses elkaar tegen: een oudere vond ongeveer 5% meer kracht, een recentere van negen gerandomiseerde studies vond geen duidelijk effect.
Hormoontherapie kan veel. Een bewezen spierbehandeling is ze vandaag niet.
Wat hieruit volgt
De echte vraag is dus niet: heeft u genoeg spieren?
Maar: kan uw zenuwstelsel ze nog gebruiken?
Dat verandert drie dingen.
Meten. Een weegschaal ziet het niet, en een DEXA-scan ziet alleen massa. Kracht moet u apart meten.
Trainen. Wandelen is goed voor hart en hoofd, maar leert uw zenuwstelsel niet om hard te vuren. Dat doet alleen een inspanning die zwaar genoeg is: een weerstand die u maar een beperkt aantal keren kunt overwinnen. De Wereldgezondheidsorganisatie raadt dat minstens twee dagen per week aan.
Beginnen. Aansturing is een vaardigheid, en een vaardigheid onderhoudt u makkelijker dan u ze terugwint.
Spiermassa is het kapitaal.
Kracht is wat u ervan kunt opnemen.
Voor de collega
- Dynapenie (Clark en Manini, 2008) is leeftijdsgebonden krachtverlies, te onderscheiden van sarcopenie als massaverlies.
- PURE: hazardratio per 5 kg lagere knijpkracht 1,16 voor totale sterfte (95%-BI 1,13 tot 1,20), 1,17 voor cardiovasculaire sterfte, 1,07 voor myocardinfarct en 1,09 voor CVA.
- Health ABC: jaarlijks verlies aan beenkracht 2,6 tot 4,1%, tegenover ongeveer 1% verlies aan vetvrije beenmassa.
- Meet met een dynamometer aan beide handen en lees het resultaat als percentiel voor leeftijd en geslacht.
Bronnen
- Leong DP et al. Prognostic value of grip strength: findings from the PURE study. The Lancet, 2015.
- Goodpaster BH et al. The loss of skeletal muscle strength, mass, and quality in older adults. J Gerontol A, 2006.
- Newman AB et al. Strength, but not muscle mass, is associated with mortality. J Gerontol A, 2006.
- Clark BC, Manini TM. Sarcopenia ≠ dynapenia. J Gerontol A, 2008.
- Duchowny KA et al. Handgrip strength and dementia risk, cognition, and neuroimaging outcomes. JAMA Network Open, 2022.
- Fiatarone MA et al. High-intensity strength training in nonagenarians. JAMA, 1990.
- Collins BC et al. Estrogen regulates the satellite cell compartment in females. Cell Reports, 2019.
- Javed AA et al. Hormone therapy and muscle mass in postmenopausal women. JAMA Network Open, 2019.
- Greising SM et al. Hormone therapy and skeletal muscle strength: a meta-analysis. J Gerontol A, 2009.
- Xu Y et al. Effect of hormone therapy on muscle strength in postmenopausal women. Menopause, 2020.
- World Health Organization. Guidelines on physical activity and sedentary behaviour. 2020.
Dr. Philippe Elst schrijft deze blog in eigen naam. Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen consultatie.